Jeszcze do niedawna uważano, że chemioterapia u osób starszych jest kontrowersyjną metodą leczenia. Skutki uboczne rzekomo miały przeważać nad jej korzyściami. Rodziny i niektórzy lekarze obawiali się, że seniorzy z nowotworem, zamiast we względnym spokoju dożyć swoich ostatnich dni, spędzą je w męczarniach, bez wymiernych efektów. Obawy te, jak się okazało, są uzasadnione jedynie w niewielkim stopniu, co nie zmienia faktu, że opieka nad osobami starszymi w przypadku wystąpienia choroby nowotworowej jest pełna wyzwań. Warto o nich wiedzieć, aby skutecznie się z nimi zmierzyć.
Jakie trudności wiążą się z chemoterapią u starszych osób?
Organizm seniora, co nie dziwi, gorzej znosi trudy chemioterapii, ale jest tak również w przypadku innych chorób niż nowotwór. Podopieczni przechodzący chemioterapię często czują się bardzo zmęczeni, są w złym nastroju i trzeba do nich podchodzić z dużą dozą zrozumienia. U większości z nich występują pewne problemy związane z odżywianiem, np. ból w jamie ustnej czy trudności z trawieniem. Jednym z wyzwań jest też zadbanie o ich bezpieczeństwo, ponieważ w niektórych przypadkach cierpi ich zmysł dotyku – mają nieco większą tolerancję na ból, przez co mogą się łatwo zranić. Właściwie 100% odczuwa nudności; większość ma złe samopoczucie i miewa epizody depresyjne. Pogorszone jest też krążenie krwi.
Co można zrobić, aby seniorom pomóc?
Jedną z rzeczy, w których możemy wyręczyć podopiecznych, jest przygotowywanie posiłków. Z powodu zmęczenia odczuwanego na skutek chemioterapii, będzie to dla nich duże odciążenie – będą mieli więcej czasu na odpoczynek i dochodzenie do sił po uciążliwych zabiegach. Wielu seniorów ma problemy z przełykaniem pokarmów, zwłaszcza tych stałych – zadbajmy o to, aby pożywienie było dopasowane do ich obecnych możliwości. W tym celu możemy gotować posiłki łatwiejsze do przełknięcia, np. zupy krem. Można też pokroić jedzenie na mniejsze kawałki lub zmiękczyć je sosem. Niejednokrotnie seniorzy po zabiegach nie są w ogóle głodni – nie należy brać tego zbyt osobiście, bo to naturalna reakcja. Aby uniknąć nudności w trakcie i po chemioterapii, warto zadbać o lekkie, niewielkie porcje posiłków przed kolejną sesją leczenia. Doskonałe będą tutaj również napoje, takie jak woda z miętą czy herbata imbirowa, a nawet napoje izotoniczne przeznaczone dla sportowców. Pozwoli to też na uniknięcie odwodnienia. W przypadku wystąpienia gorzkiego posmaku w ustach, dobrze jest zaopatrzyć podopiecznego w lizak lub landrynkę – jeśli oczywiście nie ma przeciwwskazań do spożywania słodyczy. Po posiłku należy zachęcać do odpoczynku, który sprzyja lepszemu trawieniu, a w konsekwencji zmniejsza uporczywe skutki nudności.
Pacjenci w trakcie chemioterapii mają zwiększoną wrażliwość węchu, dlatego unikajmy wręczania im kwiatów o mocnym, intensywnym zapachu. Nie znaczy to, żeby całkowicie się ich pozbyć – po prostu powinny one pachnieć delikatnie, aby nie powodować nudności. Inne mocne zapachy, typowe dla otoczenia podopiecznego, przed leczeniem należy zminimalizować lub nawet wyeliminować. Mowa tu np. o zapachu ryb, śmieci czy spalin.
Jeśli jest taka opcja, warto zachęcić członków rodziny do dotrzymania seniorowi towarzystwa podczas pobytów w szpitalu – podniesie ich to na duchu, a nie od dzisiaj wiadomo, że pozytywne nastawienie i dobre samopoczucie ułatwiają leczenie i powrót do formy. Spacery oraz przebywanie na świeżym powietrzu podczas dnia będą natomiast świetnym sposobem na polepszenie krążenia, co z kolei przekłada się na rzadsze występowanie mdłości. Aby seniorzy nie zranili się w trakcie trwania leczenia, dobrze jest pamiętać o obciętych, zadbanych paznokciach i, w przypadku panów, zamienieniu tradycyjnej maszynki do golenia na elektryczną.
Kolejną istotną kwestią jest zadbanie o odpowiedni stan psychiczny podopiecznych. Nerwowość i rozdrażnienie to typowe objawy towarzyszące chemioterapii. Warto próbować technik relaksacyjnych – pozwalają one na redukcję stresu i zyskanie pewnego rodzaju kontroli nad ciałem i umysłem. Co więcej, wpływają one pozytywnie na sen seniora. Nie bagatelizujmy obaw chorych związanych z utratą włosów – w pierwszej kolejności pomóżmy we wprowadzeniu rozwiązań innych niż noszenie chusty czy kapelusza. To sprawi, że seniorzy będą się czuli traktowani poważnie. Zmiana wyglądu jest realnym problemem, a nie tylko zachcianką, pamiętajmy o tym. Warto zachęcić (ale absolutnie nie należy naciskać) ich do dołączenia do grupy wsparcia. Towarzystwo innych chorych, poznanie ich problemów, ale też uzyskanie wiedzy dotyczących sukcesów w walce z nowotworem często jest efektywnym narzędziem w leczeniu. Realizowanie pasji, terapia zajęciowa, wspólne rozmowy, oglądanie zdjęć – to wszystko bez cienia wątpliwości pomaga w utrzymaniu pogody ducha. Czym więcej ich w codziennym grafiku – tym lepiej.
Bądźmy do dyspozycji
Już samo przebywanie przy podopiecznym i podtrzymywanie go na duchu może robić istotną różnicę. Zróbmy wszystko, aby ułatwić codzienne życie cierpiącym na nowotwór. Sama chemioterapia jest już wystarczająco męcząca, aby czuć zniechęcenie do aktywności i wykonywania codziennych czynności. Nie dokładajmy więc seniorom obowiązków i stresu – starajmy się je minimalizować – to na pewno przyniesie pozytywne efekty i ułatwi walkę z chorobą zarówno im, jak i nam.
