Prawidłowe ułożenie osoby chorej, która ma problemy z poruszaniem się lub też nie posiada już zdolności do samodzielnego ruchu, nazywamy pozycjami ułożeniowymi. Tego rodzaju pozycje wymuszają prawidłowe ułożenie poszczególnych stawów, a tym samym powodują rozciągnięcie przykurczonych tkanek miękkich. Niewątpliwie są to więc pozycje pozwalające na uniknięcie powikłań związanych z brakiem ruchu, jak również oddziałują terapeutycznie na powstałe już przykurcze.
Kiedy stosować?
Pozycje ułożeniowe można zastosować w dowolnej chwili, na przykład podczas oglądania telewizji, czytania książki lub innej czynności, która nie wymaga od pacjenta zmian pozycji ciała. Ponadto, odpowiednie pozycje ułożeniowe, są elementem wspierającym skuteczną fizjoterapię w przebiegu schorzeń powodujących osłabienie mięśni, zaniki mięśniowe jak również osłabienie siły mięśniowej. Podczas snu, również odpowiednia pozycja ułożeniowa przynosi efekty. Osoba chora, nie ma wówczas kontroli nad własnym ciałem, jednak odpowiednie ułożenie pozwala zapobiegać skutecznie pogłębianiu się zmian jakie dotychczas powstały jak również działa profilaktycznie, by zmiany takie się nie tworzyły, jeśli dotychczas nie powstały.
Pozycja ułożeniowa częścią rehabilitacji
Proces wczesnej rehabilitacji unieruchomionych osób chorych, ma głównie na celu przywracanie sprawności, do możliwie najlepszego stopnia, w taki sposób, by osoba chora mogła samodzielnie wykonywać czynności codzienne. Do elementów wczesnej rehabilitacji zalicza się między innymi właśnie pozycje ułożeniowe, które obok ćwiczeń biernych, ćwiczeń wspomaganych, ćwiczeń czynnych, oporowych poprzez pionizację, reedukację chodu, aż po samodzielne wykonywanie czynności rehabilitacyjnych, stanowi etap przywracania sprawności w różnego rodzaju schorzeniach, po urazach czy też po zabiegach operacyjnych.
Przeciwskazania
Nie każda osoba chora może zostać ułożona w pozycji, która powoduje rozciągnie tkanek miękkich. Osoby cierpiące na schorzenia układu sercowo- naczyniowego lub tez z niewydolnością płucną, nie powinny być układane w leżeniu, na brzuchu. Efektem tej pozycji, w przypadku takich dolegliwości, może być znaczne pogorszenie się stanu naszego podopiecznego. Do bardzo istotnych kwestii należy również zaliczyć częstość zmian pozycji. W praktyce oznacza to, że nasz podopieczny, nie może stale i przez długi czas leżeć tylko w jednej pozycji. Konieczna jest bowiem systematyczna, cykliczna zmiana pozycji ułożeniowej, w taki sposób by odbarczyć poszczególne tkanki, zapobiegając w ten sposób powstawaniu odleżyn.
Pozycje ułożeniowe po udarze mózgu
Po udarze niedokrwiennym mózgu, bardzo istotna jest odpowiednia pozycja ułożeniowa. Ma ona ogromne znaczenie dla naszego podopiecznego, gdyż zapobiega powstawaniu przykurczów, w porażonych stawach. Stanowi więc ona bazę wyjściową do podjęcia wczesnego usprawniania, jak również odbarczy układ krążenia. Jeśli nasz podopieczny jest osobą nieprzytomną, konieczne jest by ułożyć go w odpowiedni sposób na boku lub tez na brzuchu. W takiej orientacji ograniczamy u podopiecznego możliwość zachłyśnięcia się śliną, zalegania wydzieliny czy też zapadania się języka. Jeśli nasza podopieczny nie ma problemów oddechowych, można również zastosować pozycję ułożenia na plecach, jednak należy mieć go wówczas pod stałą kontrolą. Pamiętać również należy o regularnych zmianach pozycji, mniej więcej co 2 do 3 godzin.
Dodatkowym aspektem odpowiedniej pozycji ułożeniowej jest zapobieganie ruchom antygrawitacyjnym oraz obronnych. Są to ruchy które w znacznym stopniu zwiększają napięcie mięśniowe, co jest niekorzystne w sytuacji stałego bądź długotrwałego unieruchomienia, gdyż stanowi dobry początek do rozwoju przykurczów i dolegliwości bólowych.
Pozycja ułożeniowa w dyskopatii
Jak w wielu innych schorzeniach wymagających od naszego podopiecznego pozostawania w bezruchu, tak i przy dyskopatii konieczne jest zastosowanie odpowiedniej pozycji ułożeniowej. Pozycja ułożenia na plecach wymaga podłożenia pod kifozę szyją wałka lub odpowiedniej poduszki ortopedycznej. Podobnie pod kolanami, gdzie należy podłożyć wyższy klin lub też ułożyć kilka poduszek.
W dyskopatii kolejną pozycją jest pozycja ułożeniowa na boku, która również wymaga odpowiedniego zaopatrzenia, a mianowicie, nasz podopieczny powinien mieć pod głową podłożoną zwiniętą poduszkę, odpowiednio wyprofilowaną poduszkę ortopedyczną lub też klin. Między kolanami również należy umieścić klin, jednak powinien być on nieco wyższy niż ten, który umieszczamy pod głową.
Jeśli pozycja w jakiej układamy podopiecznego, jest pozycją w leżeniu na brzuchu, ręce powinny pozostać zgięte, w taki sposób, by czoło można było oprzeć na dłoniach. Pod brzuchem, mniej więcej na wysokości pępka, należy umieścić zwinięta poduszkę lub wałek.
Na co zwracać uwagę?
Jako opiekun, ważne jest by dbać przed wszystkim o bezpieczeństwo naszego podopiecznego oraz o jego komfort. Przy zmianie pozycji ułożeniowej nie należy więc szarpać ani ciągnąć za kończyny lub też zmieniać ułożenie ciała na siłę. Należy zwracać szczególną uwagę, by nie przewracać go przez stronę, która w jest powodem jego unieruchnienia (na przykład w przypadku porażenia, nie należy zmieniać pozycji, przekładając podopiecznego przez porażony bark). Warto również mieć świadomość, że początkowo, zmiana pozycji będzie zależna tylko od opiekuna, czyli będzie to swego rodzaju bierna forma zmiany pozycji, jednak będzie się to zmieniać z czasem oraz z odzyskiwaniem sprawności. Zmiana pozycji stawać się będzie coraz bardziej czynna i będzie zawierać coraz większy wkład aktywny naszego podopiecznego.
Warto mieć również na uwadze ogólne warunki przebywania naszego podopiecznego. Odnosi się to do łóżka, które powinna być odpowiednio pościelone, niezbyt miękkie jak również niezbyt twarde, w pokoju, gdzie przebywa powinna być zachowana odpowiednia temperatura, oświetlenie jak również konieczne jest by zapewnić naszemu podopiecznemu ciszę oraz spokój.